Yapay zekâ ile deprem analizi dönemi

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, uluslararası “FEMA 154” hızlı görsel değerlendirme standartlarına göre çalışan yapay zekâ destekli bir sistem geliştirdi. Vatandaşların yapı okuryazarlığını artırmayı hedefleyen yazılım sayesinde oturulan, kiralanan veya satın alınması düşünülen binaların güvenliği dakikalar içinde sorgulanabilecek.

Kutoğlu, beton kalitesi yüksek olsa dahi binaların geometrik hatalarının deprem anında büyük yıkımlara yol açabileceğini vurguladı. Geniş çıkmalar, yumuşak katlar, geri yaslamalar ve düzensiz mimari tasarımların binaları zayıflattığını belirterek, “Geliştirmiş olduğumuz yazılım hem zemin bilgilerini hem de binadaki zayıflıkları yapay zekâ desteğiyle analiz edip vatandaşlara sunuyor.” dedi.

Üniversitenin Teknoloji Transfer Ofisi bünyesinde hayata geçirilen sistemin internet üzerinden erişilebilir olduğu, kullanıcıların bina konumu ve fotoğrafını yükledikten sonra 10-15 dakika içinde rapor alabildiği aktarıldı. Raporlar hem kullanıcı hesabında görüntülenebiliyor hem de e-posta yoluyla iletiliyor.

Yapay zekâ ile deprem analizinde teknik kriterler

FEMA 154 hızlı görsel değerlendirme standardı, binaların dış geometrisini inceleyerek deprem riskini puanlama metodolojisiyle belirliyor. Bu sistem, yapay zekâ tabanlı yazılımların fotoğraflardan yaptığı analizlerin temelini oluşturuyor.

FEMA 154 standardı:

Puanlama metodolojisi: Binanın taşıyıcı sistem türüne göre (betonarme, çelik, yığma) pozitif veya negatif puanlar işlenerek risk haritası çıkarılıyor.

Zemin ve bölge katsayısı: Yapının bulunduğu bölgenin sismik tehlike derecesi ve zemin sınıfı doğrudan puanlamaya dahil ediliyor.

Deprem anında yıkıma yol açan yapısal zayıflıklar:

Yumuşak kat etkisi: Giriş katın duvarlardan arındırılmasıyla tüm kesme kuvveti bu kata yığılır, üst katlar sağlam kalsa bile bina dikey olarak çöker.

Kısa kolon etkisi: Kolonların arasına yarım duvar örülmesiyle kolonun kısa kısmı aşırı yüklenmeye maruz kalır, gevrek kesme kırılmasıyla kolon ani şekilde patlar.

Planda düzensizlik ve çıkmalar: Büyük balkonlar ve gövde dışı çıkmalar kütle merkezini değiştirir, depremde burulma momentleri yaratarak taşıyıcı sistemin bağlantı noktalarını koparır.

Bu kriterler, beton kalitesi yüksek olsa bile yapısal geometri hatalarının binaları depremde nasıl ani yıkıma sürükleyebileceğini ortaya koyuyor.